23 sierpnia 1939 roku minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop oraz ludowy komisarz spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesław Mołotow – w obecności Stalina – podpisali w Moskwie sowiecko-niemiecki pakt o nieagresji wraz z tajnym protokołem dodatkowym. Jego konsekwencją był IV rozbiór Polski.
Specjaliści zajmujący się Rosją już od kilku dni ostrzegali, że – jak co roku w rocznicę podpisania paktu Ribbentrop-Mołotow – temat ten będzie wykorzystywany w rosyjskiej dezinformacji. Postanowiliśmy więc przyjrzeć się, w jaki sposób Rosja komunikuje o nim w języku tureckim.
Na początek warto wskazać portal „Sputnik Türkiye”. W analizie opublikowanej na stronie disinfoinmenat.com opisywaliśmy, jak często pojawiają się tam tematy związane z Polską i w jakich kontekstach. W tureckojęzycznych przekazach odniesienia historyczne do Polski pojawiają się rzadko, ponieważ nie trafiają do tamtejszego odbiorcy. Przez większość II wojny światowej Turcja zachowała neutralność, balansując pomiędzy aliantami a państwami osi. Największym zagrożeniem dla jej bezpieczeństwa był wówczas Związek Radziecki. Dlatego odwołania do historii II wojny światowej nie są ani zrozumiałe, ani skuteczne propagandowo. Od końca 2014 roku na portalu „Sputnik Türkiye” ukazały się tylko trzy teksty dotyczące paktu Ribbentrop-Mołotow.
Pierwszy tekst ukazał się 2 września 2019 roku, w 80. rocznicę wybuchu II wojny światowej[1]. Napisał go Konsul Generalny Federacji Rosyjskiej w Stambule, Andrey Buravov. Twierdził on, że europejskie elity chciały skierować atak faszystowskich Niemiec na Wschód, zwłaszcza na Związek Radziecki. Pisał m.in.: „Rezultatem tej polityki było podpisanie przez Wielką Brytanię i Francję porozumienia monachijskiego 30 września 1938 roku”. Dalej argumentował, że wiosną 1939 roku, gdy wojna była już nieunikniona, państwa zachodnie nie chciały się angażować i próbowały skierować Hitlera na Wschód. Buravov uzasadniał, że podpisanie układu z Niemcami było dla Moskwy „historyczną koniecznością”. Tekst nie dotyczył Polski bezpośrednio, a jedynie „państw zachodnich”. Konsul de facto zrzucał odpowiedzialność z ZSRR, pośrednio zaprzeczając, że Armia Czerwona napadła na Polskę 17 września 1939 roku.
Drugi tekst ukazał się 12 września 2019 roku i odnosił się już do Polski[2]. Oskarżał ją o przygotowania do ataku na ZSRR. Został opublikowany przy okazji udostępnienia przez rosyjskie Ministerstwo Obrony dokumentów dotyczących paktu. Wspomniano w nim o tajnym protokole zakładającym podział Polski, Rumunii, Finlandii i państw bałtyckich, ale jednocześnie akcentowano publikację „31-stronicowego raportu” generała Borysa Szaposznikowa. Raport miał świadczyć, że ZSRR szykował się do wojny na dwóch frontach: z Niemcami, Polską i Włochami na Zachodzie oraz z Japonią na Wschodzie. Narracja miała odwrócić uwagę od agresji ZSRR. W podobnym duchu wypowiadał się Władimir Putin w 2015 roku, określając pakt jako „odpowiedź na izolację Moskwy i lekceważenie jej wysiłków pokojowych przez Zachód”.
Trzeci tekst pojawił się 19 czerwca 2020 roku. Było to omówienie artykułu prezydenta Putina opublikowanego w amerykańskich mediach w 75. rocznicę zakończenia II wojny światowej[3]. Putin oskarżył w nim Polskę o udział w rozbiorze Czechosłowacji, a postawę ZSRR usprawiedliwiał „zmową Zachodu”. Argumentował, że Moskwa do ostatniej chwili próbowała stworzyć koalicję antyhitlerowską, ale Polska odmówiła współpracy z Armią Czerwoną. W narracji rosyjskiej, ZSRR miał być jednym z ostatnich państw, które zawarły układ o nieagresji z Niemcami. Podkreślano też zagrożenie dwufrontową wojną z Niemcami i Japonią, co miało uzasadniać decyzję o podpisaniu paktu.
W mediach społecznościowych można znaleźć pojedyncze wpisy, które zaprzeczają istnieniu tajnego protokołu lub przypominają udział Polski w rozbiorze Czechosłowacji. Twierdzą one, że to zagrożenie ze strony Zachodu zmusiło Moskwę do podpisania układu. Jednak tego typu przekazy stanowią mniejszość i mają niewielki zasięg. Dominującą narracją pozostaje ta, że pakt Ribbentrop-Mołotow był preludium do IV rozbioru Polski i wybuchu II wojny światowej.
Kilka przykładów wpisów w mediach społecznościowych:
Tłumaczenie:
„Oto fakty.
📌 Pakt Ribbentrop-Mołotow o nieagresji nie zawierał żadnego „Tajnego protokołu” dotyczącego rozbioru Polski.
📌 Wręcz przeciwnie, Układ Monachijski z 1938 r. faktycznie obejmował podział Czechosłowacji, a fakt ten został zapomniany przez burżuazyjnych historyków.
📌 Podpisując 3 marca 1918 r. traktat brzeski, przywódcy bolszewików zrzekli się roszczeń carskich wobec Polski.
📌 Po inwazji nazistowskich Niemiec na Polskę w 1939 r. Armia Czerwona zbliżyła się do granic polsko-sowieckich i wyzwoliła szereg terytoriów w regionie bałtyckim, w tym zachodnią Białoruś, zachodnią Ukrainę i część Litwy.
Brutalna prawda kryjąca się za jednym z największych kłamstw antykomunistycznych.”
Tłumaczenie:
„No i oczywiście Polska. Polska odmawia zgody na przejście wojsk Armii Czerwonej przez swoje terytorium. Tydzień później zostaje podpisany niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Gdyby nie ten pakt, zmiażdżenie faszyzmu byłoby praktycznie niemożliwe.”
Tłumaczenie:
„Czy była jakaś Polska do podziału, głupcze?! Polacy współpracowali z nazistami. Kraj był pod kontrolą nazistowską! Ile razy przed tą kontrolą Stalin proponował pakt obronny przeciwko nazistom, a oni go odrzucili! Dowiedz się, że istnieje nauka zwana chronologią, zanim zaczniesz wypaczać historię, drogi panie wszechwiedzący.”
Tłumaczenie:
„Nie wspominają wcale o wcześniejszym zajęciu ziem Czechosłowacji przez Polaków kolaborujących z nazistami. W tamtym czasie milion żołnierzy Armii Czerwonej zaproponowało pakt obronny przeciwko nazistom i ich kolaborantom. Ale oni to odrzucili – Polska była zadowolona z okupowanych terenów! Istnieje chronologia, głupcy!”
Tłumaczenie:
„Nawet [polski] rząd, który współpracował z nazistami, uciekł do Londynu! Wydał swój naród i obywateli Hitlerowi. Pakt Mołotow-Ribbentrop był genialny. Ziemie zachodniej Białorusi zostały wyzwolone, nasz lud słowiański z zachodniej Ukrainy i wschodniej Polski został przesiedlony do Sowietów i uchroniony przed masakrą.”
Opracowanie: Karolina Wanda Olszowska, Justyna Oszust
[1] Rusya Başkonsolosu Buravov: 2. Dünya Savaşı’ndan ders alınmalı, bölücülük ve arsız jeopolitik metotlardan vazgeçilmeli https://anlatilaninotesi.com.tr/20190902/rusya-baskonsolosu-buravov-2-dunya-savasindan-ders-alinmali-boluculuk-ve-arsiz-jeopolitik-1040066640.html
[2] Rusya Savunma Bakanlığı, Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı’na dair gizli belgeleri yayınladı, https://anlatilaninotesi.com.tr/20190912/rusya-savunma-bakanligi-alman-sovyet-saldirmazlik-paktina-dair-gizli-belgeleri-yayinladi-1040157975.html
[3] Putin, ABD medyası için İkinci Dünya Savaşı'nı kaleme aldı, https://anlatilaninotesi.com.tr/20200619/putin-abd-medyasi-icin-ikinci-dunya-savasini-kaleme-aldi-1042281602.html
