Kilka słów o książce Todda Rose’a, Zbiorowe złudzenia. O konformizmie, współodpowiedzialności i naukowych przyczynach naszych błędnych decyzji, wyd. PWN Warszawa 2024, ss. 292.
Czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego często ukrywamy swoje poglądy, sądząc że jesteśmy w mniejszości, a po rozmowie okazuje się, że jednak większość myśli podobnie? Todd Rose, w książce „Zbiorowe złudzenia. O konformizmie, współodpowiedzialności i naukowych przyczynach naszych błędnych decyzji”, zgłębia ten fascynujący mechanizm.
Na początku książki autor zabiera nas do 1928 roku, do małego amerykańskiego miasteczka Elm Hollow (właściwie Eaton), gdzie badania przeprowadził Richard Schanck. Wyniki pokazały ciekawą sprzeczność: mieszkańcy deklarowali pewne przekonania, ale ich codzienne praktyki im zaprzeczały. Na przykład gra w brydża – choć większość sądziła, że inni mieszkańcy uważają ją za niemoralną, w rzeczywistości sami chętnie grali, nawet młody pastor baptysta. Problem tkwił w przekonaniu, że „większość” ma inne zdanie, co prowadziło do utrwalania tzw. zbiorowych złudzeń. Nagle jednak okazywało się, że to jednak my jesteśmy większością, choć baliśmy się to przyznać.
Rose pokazuje, jak łatwo popaść w zachowania, które wydają nam się zgodne oczekiwaniami grupy. Może to dotyczyć środowiska, w którym żyjemy, relacji rówieśniczych, a nawet polityki. Co jeśli wyborcy różnych partii wcale nie różnią się tak bardzo, jak im się wydaje? Polaryzacja bywa celowo wykorzystywana, by utrwalać podziały, choć priorytety wielu osób pozostają podobne. Autor przeplata wyniki badań z osobistymi doświadczeniami, co sprawia, że książka jest nie tylko pouczająca, ale i przystępna w odbiorze. Szczególnie, że jego doświadczenia dotyczą zarówno życia w biedzie, przy korzystaniu z pomocy państwa w ramach bonów żywnościowych, jak i studiów na Harvardzie. Pojawia się jednak pytanie: na ile niektóre przytoczone przykłady nie są zbytnio uproszone? Rose kilkukrotnie w książce odnosi się do postaci Vaclava Havela oraz historii Czechosłowacji.
„Przez dziesięciolecia miażdżyły ich [Czechów – przyp. KWO] koła sowieckiego systemu, którego zasady często narzucano im, przystawiając im broń do głowy. Myśleli, że są bezsilni. Ale wtedy ocknęli się i zobaczyli, jak absurdalny jest komunizm. Aksamitna rewolucja pokazała, że wcale nie są bezsilni”. Fragment ten to bardzo duże uproszenie, zastosowane przy całkowitym pominięciu choćby przemian w innych państwach Bloku Wschodniego, które umożliwiły zmiany w samej Czechosłowacji. Nawet jeśli zdarzają się w książce przykłady z jakimi można byłoby dyskutować, to temat zbiorowych złudzeń oraz ich wypływu na nasze decyzje jest bardzo ważny i potrzebny. W świecie walki informacyjnej oraz dezinformacji bardzo łatwo manipulować wrażeniem, że pewne poglądy, to poglądy większości. W mediach społecznościowych wystarczy wzmocnić głosy mniejszości, by stworzyć wrażenie dominacji pewnych poglądów. Autor przywołuje dane z 2018 roku: 10 proc. użytkowników Twittera w Stanach Zjednoczonych generowało aż 80 proc. wpisów, co pokazuje, jak łatwo manipulować percepcją społeczeństwa. Mogłoby wydawać się, że to nie ma wpływu na decyzje społeczeństwa, jednak to nieprawda, bo my wszyscy chcemy być w większości, nawet jeśli w rzeczywistości niekoniecznie zależy nam na danej grupie. Działamy instynktownie, o czym często pisze autor, przytaczając liczne badania.
Podsumowanie
Książka Todda Rose’a „Zbiorowe złudzenia” to fascynujące studium ludzkiego konformizmu i mechanizmów społecznych. Pokazuje, jak nasze przekonania o opiniach „większości” mogą prowadzić do błędnych decyzji i jak łatwo manipulować takimi złudzeniami. W dobie dezinformacji i polaryzacji politycznej, lektura ta pozwala zrozumieć, dlaczego warto krytycznie patrzeć na otaczający nas świat. Jest to książka zarówno dla osób interesujących się psychologią społeczną, jak i tych, którzy chcą lepiej rozumieć współczesne społeczeństwo.
#WspółpracaBarterowa
